Handkolven: de instructies.
- Desiree Bobby
- 19 jan
- 6 minuten om te lezen
Handkolven is zowel vóór als na de geboorte een vaardigheid die voor sommige ouders helpend kan zijn. Misschien overweeg je om prenataal alvast te oefenen, of ben je net bevallen en wil je weten hoe je colostrum of moedermelk met de hand kunt opvangen. In beide situaties geldt: een rustige, goede techniek maakt een groot verschil.
In een eerder artikel ging ik uitgebreid in op prenataal handkolven: wanneer het wel of niet passend is, wat de mogelijke voordelen en nadelen zijn, en waarom veelgehoorde mythes zoals het idee dat handkolven de bevalling zou versnellen, niet kloppen. In dit artikel zoom ik in op het hoe.
Hier vind je stap-voor-stap handkolf-instructies die geschikt zijn voor zowel de periode vóór de geboorte (prenataal) als de periode erna (postnataal). De basis van de techniek is hetzelfde, maar op sommige punten verschilt de aanpak. Waar dat zo is, geef ik dat duidelijk aan. Zo kun je de instructies rustig volgen op een manier die past bij jouw moment, jouw lichaam en jouw situatie.
Wanneer handkolven?
Prenataal (vóór de geboorte)
Alleen starten vanaf 37 weken zwangerschap, niet eerder
Maximaal 1–2 keer per dag
Ongeveer 5–10 minuten per borst
Het doel is om rustig kennis te maken met handkolven, zonder verwachtingen over hoeveel er wel of niet komt.
Niet bedoeld om een voorraad op te bouwen of melkproductie te verhogen
Postnataal (na de geboorte)
Handkolven kan direct na de geboorte worden ingezet
Vaak vaker per dag, afhankelijk van de situatie
Doel kan zijn: colostrum verzamelen, bijvoeden, stimulatie van de melkproductie of ontlasting van volle borsten
Twijfel je of handkolven in jouw situatie passend is? Lees er hier meer over of overleg met je verloskundige, lactatiekundige of arts.
Wat heb je nodig?
Je hebt weinig nodig, maar een goede voorbereiding helpt.
Colostrum collectors of spuitjes
Geschikt om kleine hoeveelheden colostrum op te vangen. Persoonlijk vind ik een spuitje in de meeste gevallen praktischer werken.
Warmte
Bijvoorbeeld een warme douche of een pitten zak
Een pitten zak is prettig door de vorm, makkelijk om de borst te leggen, en ook postnataal fijn bij naweeën. Daarnaast kan hij gebruikt worden om het bedje voor te verwarmen of bij krampjes van je baby.
Tijd en rust
Dit is geen haast moment.
Een comfortabele zitplek
Liefst met goede ondersteuning, iets voorover geleund.
Een handdoek
Voor eventuele lekkage.
Schone handen
Stap 1: De omgeving
Zorg voor een rustige, warme omgeving waarin je niet gestoord wordt. Warm je borsten een paar minuten op met een pitten zak of neem een warme douche. Warmte helpt de doorbloeding en kan het op gang komen van de melk ondersteunen.
Ga iets voorover geleund zitten zodat de zwaartekracht mee kan helpen bij het opvangen van de melk.
Stap 2: Borstmassage
Voor je begint met handkolven, masseer je borst kort om haar te ontspannen.
Begin door je borst kort te masseren om haar te ontspannen. Leg je handen om je borst heen, alsof je haar voorzichtig vasthoudt. Maak met je handpalmen kleine, rustige cirkelbewegingen, beginnend hoog op de borst en steeds werkend richting de tepel. Verplaats je handen rondom de borst en herhaal deze cirkels, zodat je alle kanten meeneemt.
Beweeg daarna je handen zacht heen en weer aan weerszijden van de borst, alsof je haar wiegt.
Sluit af met strijkende bewegingen: gebruik je vingers of de rug van je vingers en strijk langzaam van de buitenkant van de borst richting de tepel, alsof je de melk rustig naar voren begeleidt. Dit kun je rondom de hele borst doen.
De massage duurt ongeveer een minuut per borst, langer mag als het prettig voelt. Het belangrijkste is dat het zacht en ontspannen blijft. Je hoeft niet te knijpen of te duwen.
Stap 3: De handkolf-techniek
Handpositie: Plaats je duim boven en je vingers onder de borst, ongeveer 2–3 cm achter de tepelhof, zodat je hand een C-vorm maakt. |  |  |
Druk: Druk je hand eerst zachtjes naar achteren, richting je borstkas. | |  |
Knijp: Vervolgens knijp je je duim en vingers licht naar elkaar toe en rol je ze naar voren, richting de tepel. Laat daarna los en ontspan je hand. Herhaal de beweging rustig: druk – knijp – rol – los. |  |  |
Het hoort geen pijn te doen. Trek je aan de tepel of knijp je in de tepelhof, dan zit je te ver naar voren.
Verplaats je hand na een paar herhalingen rondom de borst (boven, onder, zijkanten) om verschillende melkkanalen te stimuleren. Enkele druppels of glans is normaal.
Twijfel je of je de beweging goed uitvoert? Deze laat zien hoe handkolven eruitziet in de praktijk.
Stap 4: Colostrum of melk opvangen
Je kolft met één hand en gebruikt je andere hand om het colostrum op te vangen. Colostrum is vaak dik, geel en plakkerig en komt meestal in kleine hoeveelheden.
Het kan enkele sessies duren voordat je iets ziet verschijnen, en soms gebeurt dat ook helemaal niet. Als er niets uitkomt, is dat geen probleem en volkomen normaal. Blijf rustig en geef jezelf en je borsten de tijd. Komt er wel wat uit, dan kun je dit opvangen met een spuitje of een colostrum collector.
Dat ziet er zo uit:
Bij gebruik van een spuitje trek je het optrek deel eruit en vang je de druppels direct op in de spuit. Het volgende filmpje laat dit goed zien.
Hoeveel is normaal?
Bij prenataal handkolven gaat het meestal om enkele druppels tot ongeveer 1 ml per sessie. Soms komt er helemaal niets. Dat is normaal en zegt niets over je melkproductie na de geboorte.
Bij postnataal handkolven, in de eerste dagen na de bevalling, verschilt de opbrengst sterk per persoon en per moment. In het begin produceert je lichaam colostrum, vaak in kleine hoeveelheden. Het is heel normaal om per sessie enkele druppels tot milliliters af te kolven, zeker in de eerste 24–48 uur. Naarmate de dagen vorderen en de melkproductie op gang komt, neemt de hoeveelheid geleidelijk toe.
Zowel prenataal als postnataal gaat het bij handkolven niet om grote hoeveelheden, maar om afstemming en het proces zelf.
Bewaren van colostrum (spuitjes en collectors)
Omdat het bij handkolven vaak om kleine hoeveelheden colostrum gaat, is zorgvuldig bewaren belangrijk. Zo weet je zeker dat de melk veilig blijft en later goed te gebruiken is.
Direct na het kolven
Sluit het spuitje of de colostrum collector direct goed af. Schrijf op elk spuitje of elke collector:
de datum van afkolven
eventueel het tijdstip (handig als je meerdere afnames op één dag doet)
Was je handen voordat je het colostrum aanraakt of verplaatst.
Invriezen
Colostrum kan veilig worden ingevroren.
Leg spuitjes of collectors zo snel mogelijk in de vriezer
Bewaar ze bij voorkeur achterin de vriezer
Leg ze plat of rechtop, afhankelijk van wat praktisch is
Wil je meer weten over het veilig bewaren, invriezen en ontdooien van moedermelk? Hier leg ik stap voor stap uit wat handig is om te weten en waar je op kunt letten.
Ontdooien
Ontdooien doe je bij voorkeur langzaam:
Leg het spuitje of de collector in de koelkast. Door de kleine hoeveelheden is het vaak snel ontdooid.
Je kunt het daarna eventueel op lichaamstemperatuur brengen door het spuitje of de collector in een bakje warm water te houden.
Gebruik geen magnetron en verwarm melk niet rechtstreeks op het vuur.
Na het ontdooien
Gebruik ontdooid colostrum zo snel mogelijk
Bewaar ontdooid colostrum maximaal 24 uur in de koelkast
Restjes die zijn opgewarmd en niet gebruikt, gooi je weg
Hoe geef je opgevangen colostrum?
Omdat het bij colostrum vaak om heel kleine hoeveelheden gaat, is het meestal niet praktisch om dit in een flesje te geven. Er zijn verschillende rustige manieren om colostrum aan je baby te geven, afgestemd op wat op dat moment prettig voelt.
Met een spuitje of collector
Een spuitje kan helpen om kleine beetjes rustig toe te dienen.
Leg je baby ontspannen en wakker aan, bij voorkeur rechtop of half rechtop. Plaats het tuitje voorzichtig in de mondhoek, langs de binnenkant van de wang, en laat het colostrum langzaam naar binnen lopen. Neem de tijd en volg het tempo van je baby.
Met een theelepeltje
Je kunt colostrum ook geven met een schoon theelepeltje. Doe een paar druppels op het lepeltje en laat je baby dit rustig oplikken. Dit kan prettig zijn bij hele kleine hoeveelheden en bij baby’s die alert zijn.
Direct aan de borst
Soms kan het helpen om een paar druppels colostrum op de tepel te doen vlak voordat je je baby aanlegt. Dat kan je baby uitnodigen om te gaan drinken, zonder dat je iets hoeft te forceren.
Het helpt niet om colostrum in één keer in de mond te spuiten of een hulpmiddel diep in de mond te plaatsen. Rustig aanbieden, in kleine beetjes en op het tempo van je baby, is prettiger.
Voor de één is handkolven een fijne, rustige manier om zich voor te bereiden op de komst van een baby, terwijl het voor de ander juist kan voelen als extra druk of een prestatiemoment.
En dat verschil mag er zijn. Elke zwangerschap, bevalling en start is anders. Bij sommige vrouwen komt er (nog) niet voldoende colostrum vrij om volledig in de behoefte van de baby te voorzien, en wordt dit aangevuld met kunstvoeding. Dat is normaal en oké. Voor sommige vrouwen brengt het juist rust om hun lichaam die ruimte te geven en (tijdelijk) bij te voeden met kunstvoeding, terwijl anderen het prettig vinden om zoveel mogelijk met handkolven of afgekolfde moedermelk te werken. Er is geen route die voor iedereen de juiste is.
Uiteindelijk draait het om balans: tussen rust, herstel en een baby die gevoed wordt. Wat helpt, is ruimte om te volgen wat er op dat moment nodig is. Voor je baby én voor jou als moeder.
Liefs,
Bobby
