Handkolven vóór de geboorte: wanneer is het zinvol en wanneer juist niet?

Desiree Bobby
16 jan
5 minuten om te lezen

In dit artikel lees je alles over handkolven vóór de geboorte. Wanneer doe je het wel, wanneer niet. We bespreken de mogelijke voordelen en de mogelijke nadelen. Ook gaan we in op de mythes zoals het idee dat prenataal kolven de bevalling versnelt.

Allereerst moeten we het hierover hebben.

Misschien heb je het weleens gehoord: “Als je prenataal handkolft, kan de bevalling op gang komen.” Het idee dat tepelstimulatie weeën kan opwekken, leeft al lang. En dat zorgt ervoor dat veel zwangeren zich afvragen of handkolven aan het einde van de zwangerschap wel veilig is.

Die terughoudendheid komt niet uit het niets. In oudere, kleine onderzoeken werd gesuggereerd dat prenataal kolven mogelijk samenhing met een eerdere bevalling of meer opnames op de neonatale afdeling. Dat maakte zorgverleners begrijpelijk voorzichtig.

Maar kleine studies zeggen niet alles. Daarom is dit onderwerp later veel grondiger onderzocht.

Om hier echt duidelijkheid over te krijgen, werd de DAME-studie uitgevoerd.

De DAME is een grote, goed opgezette studie waarin 635 zwangere vrouwen met diabetes werden gevolgd. De helft van de vrouwen begon vanaf 36 weken zwangerschap met handkolven, de andere helft deed dat niet.

De uitkomst was helder en geruststellend. Vrouwen die prenataal handkolften, bevielen niet eerder dan vrouwen die dat niet deden. Ook hun baby’s werden niet vaker opgenomen op de neonatale afdeling en er werden geen extra risico’s voor moeder of kind gevonden.

De conclusie: prenataal handkolven versnelt de bevalling niet.

Maar hoe zit het dan met tepelstimulatie en weeën?

Dat vraagt om een belangrijk onderscheid. Er is namelijk wel onderzoek dat laat zien dat intensieve tepelstimulatie invloed kan hebben op het op gang brengen van de bevalling.

Een Cochrane-review van zes studies liet zien dat langdurige en actieve tepelstimulatie, zoals intensieve borstmassage, het aantal vrouwen dat na 72 uur nog niet bevallen was, verminderde. Ook andere onderzoeken laten zien dat intensieve borstmassage rond de uitgerekende datum de kans op spontane weeën kan vergroten.

Dat klinkt misschien spannend, maar hier zit precies de nuance. In deze onderzoeken ging het om vrouwen die bewust probeerden hun bevalling op te wekken met langdurige en intensieve stimulatie. Dat is iets heel anders dan het zachte, korte en milde handkolven dat soms in de laatste weken van de zwangerschap wordt gedaan ter voorbereiding op de borstvoeding.

Je kunt merken dat zorgverleners verschillend denken over prenataal handkolven.

Dat komt doordat het geen standaard onderdeel is van de zorg en altijd individueel wordt afgewogen. Factoren zoals je zwangerschap, medische voorgeschiedenis en persoonlijke belastbaarheid spelen hierin een rol.

Daarom is het normaal dat het ene ziekenhuis of de ene zorgverlener terughoudender is dan de andere. Dit betekent niet dat één van beiden ongelijk heeft, maar dat maatwerk centraal staat.

In sommige situaties wordt prenataal handkolven nu juist gezien als een zinvolle voorbereiding.

Door al vóór de geboorte rustig te oefenen met handkolven, kunnen sommige vrouwen vertrouwd raken met hun borsten, het handmatige kolven en het opvangen van colostrum. Dat kan aanzienlijk bijdragen aan een gevoel van rust en vertrouwen, vooral wanneer kolven na de bevalling (tijdelijk) nodig blijkt.

Er zijn verschillende situaties waarin kolven na de geboorte vaker wordt ingezet, bijvoorbeeld wanneer:

er sprake is van diabetes, zoals zwangerschapsdiabetes
bij een eerdere zwangerschap een lage melkproductie werd ervaren
als bekend is dat de baby groter of zwaarder is dan gemiddeld (macrosomie)
verwacht wordt dat de baby klein of licht is, bijvoorbeeld bij een vroege inleiding of groeivertraging (dysmaturiteit)
de baby een aangeboren aandoening heeft, zoals een schisis, waardoor drinken aan de borst lastiger kan zijn
er een meerling wordt verwacht
er sprake is van een geplande keizersnede
de moeder overgewicht heeft
er in het verleden een borstoperatie is geweest
er sprake is van polycysteus ovariumsyndroom (PCOS)

In deze situaties kan een kleine voorraad colostrum in de eerste dagen na de geboorte helpend zijn. Wil je dit veilig doen, lees dan hier de instructies.

Tegelijk is het belangrijk om de verwachtingen realistisch te houden.

Prenataal handkolven is geen garantie voor een makkelijke borstvoeding start en zegt niets over hoeveel melk je later zult maken. Het vertelt ook niets over je lichaam, je inzet of hoe goed je straks voor je baby zult zorgen. Sommige baby’s hebben na de geboorte bijvoeding nodig, ongeacht of er prenataal is gekolfd, en dat is onderdeel van het normale verloop.

Prenataal handkolven is daarom vooral een mogelijkheid, geen maatstaf en geen test. Wat voor de één prettig voelt, kan voor de ander juist geen meerwaarde hebben.

Daarnaast is handkolven niet voor iedereen geschikt. Bij een verhoogd risico op vroeggeboorte (zoals bij een eerdere vroeggeboorte, placenta praevia, hoge bloeddruk of andere zwangerschapscomplicaties) wordt het afgeraden.

Als je twijfelt of het bij jou past, is het altijd verstandig dit te bespreken met je zorgverlener, zodat je samen kunt kijken wat in jouw situatie helpend en veilig is.

Hoewel prenataal handkolven in sommige situaties helpend kan zijn, is het ook belangrijk de keerzijde te erkennen.

Prenataal handkolven is geen standaardadvies en ook geen vaste stap in de voorbereiding op borstvoeding. Als je ervoor kiest om niet te starten, loop je niets mis en doe je niets verkeerd.

Voor sommige (aanstaande) moeders kan het kolven juist onzekerheid oproepen, zeker wanneer er weinig of geen colostrum zichtbaar is. Dat gevoel is heel begrijpelijk, maar kan soms onbedoeld spanning toevoegen op een moment waarop rust juist helpend is.

Bij prenataal handkolven gaat het meestal om heel kleine hoeveelheden. De meeste vrouwen kolven vóór de geboorte enkele druppels tot ongeveer 1 milliliter per sessie. Soms lukt het om iets meer op te vangen, soms helemaal niets. Dat valt allemaal binnen wat normaal is in deze fase.

Ter vergelijking: pasgeboren baby’s drinken in de eerste één tot twee dagen na de geboorte per voeding gemiddeld tussen de 7 en 30 ml, en dat ongeveer 8 tot 12 keer per dag. Dat laat zien hoe klein de prenataal opgevangen hoeveelheden vaak zijn in verhouding tot wat een baby uiteindelijk nodig heeft.

Daarom is prenataal handkolven meestal geen manier om een ‘voorraad’ aan te leggen, maar vooral een manier om vertrouwd te raken met het proces.

Voor sommige vrouwen geeft wachten tot na de geboorte daarom juist meer rust, en die rust is minstens zo waardevol.

Voor sommige vrouwen brengt prenataal handkolven rust. Voor anderen kan het juist spanning oproepen. Misschien merk je dat je elke sessie met verwachtingen begint, of dat je teleurgesteld raakt als je weinig ziet. Soms sluipt er vergelijking in, met verhalen of beelden van anderen.

Als je merkt dat handkolven je meer stress dan vertrouwen geeft, is stoppen geen falen maar zelfzorg. Luisteren naar wat het met je doet, is minstens zo belangrijk als het volgen van een advies. En vertrouw erop dat jouw lichaam geen handleiding nodig heeft om moeder te worden.

Liefs,

Bobby